اخیرا از طرف یکی از دوستان مطلبی در مورد راههای توسعه اقتصاد چهرقان بدستم رسیده که در ادامه مطلب می تونین بخونینش. لازم می دونم از این دوستان تشکر کنم
بررسی نقش راهها در توسعه اقتصادی چهرقان
احمد چهرقانی*
حسن یوسفی**
مطلب حاضر به بررسی یکی از عوامل توسعه نیافتگی،در اقتصاد چهرقان می پردازد.این عامل مهم وضعیت راههای منتهی به چهرقان می باشد.ابتدا به توضیحی کوتاه درباره توسعه پرداخته و سپس نقش راهها را در توسعه روستایی و به طور ویژه،توسعه چهرقان بررسی می کنیم.
یکی از ابعاد توسعه همه جانبه توجه به توسعه اقتصادی است؛ از این روست که نخستین مفهوم و معنایی که از توسعه در سیر تحول معنای این واژه به چشم می خورد، توسعه به معنا و مفهوم اقتصادی آن بوده است؛ زیرا به نظر می رسد که توسعه اقتصادی یکی از مهم ترین دغدغه های نخستین بشر بوده و سنگ بنای هر تحول و توسعه دیگری است.
دکتر حسین عظیمی، «توسعه» را به معنای بازسازی جامعه براساس اندیشه ها و بصیرت های تازه تعبیر می نماید. این اندیشه ها و بصیرت های تازه در دوران مدرن، شامل سه اندیشه «علم باوری»، «انسان باوری» و «آینده باوری» است. به همین منظور باید برای نیل به توسعه، سه اقدام اساسی درک و هضم اندیشه های جدید، تشریح و تفضیل این اندیشه ها و ایجاد نهادهای جدید برای تحقق عملی این اندیشه ها صورت پذیرد.
مصطفی ازکیا در نتیجه گیری خود از بحث توسعه، آن را به معنای کاهش فقر، بیکاری، نابرابری، صنعتی شدن بیشتر، ارتباطات بهتر، ایجاد نظام اجتماعی مبتنی بر عدالت و افزایش مشارکت مردم در امور سیاسی جاری تعریف می کند.
علل توسعه نیافتگی اقتصاد چهرقان را میتوان به طور عمده در دو دسته عوامل داخلی (فرهنگ ها , نیاز ها, ارتباطات و ...) و عوامل خارجی (محیط جغرافیائی , منابع طبیعی و ....)دسته بندی کرد.
عده ای از اقتصاد دانان معتقدند با برقراری ار تباط محکم و توسعه یافته میان اجزای یک جامعه , به خودی خود , این جامعه از لحاظ بیرونی نیز توسعه خواهد یافت و گروهی دیگر بر این باورند که عوامل خارجی نقشی موثرتر دارند که البته به هر دو دیدگاه انتقاداتی وارد است.
ما با یک دید کلی و چند جانبه بر این باوریم که با توجه به شرایط هر جامعه هر کدام از دیدگاهها , در شرایط خاص مکانی و زمانی , برای آن جامعه مصداق دارد.همچنان که عوامل داخلی در اقتصاد چهرقان تنگناهائی ایجاد کرده اند , عوامل خارجی نیز نقش به سزائی در ایجاد مدار های توسعه یافتگی و یا عقب ماندگی دارند.
در این نوشته قصد داریم به بررسی وضعیت جاده های چهرقان بپردازیم.
راهها یکی از عوامل خارجی به حساب می آیند.
فاصله چهرقان از روستاها و شهرهای اطراف از نظر مسافت و وضعیت جاده ها بدین گونه است:
|
وضعیت راه
|
مسافت به کیلومتر
|
از چهرقان تا ...
|
|
آسفالت
|
22
|
کمیجان
|
|
آسفالت
|
15
|
فریس آباد
|
|
آسفالت
|
10
|
ولازجرد
|
|
آسفالت
|
5
|
آمره
|
|
خاکی
|
٩
|
طرلان
|
|
خاکی
|
10
|
راستگویان
|
حال باید بررسی نمود که با آسفالت یا خاکی بودن این راهها و البته با در نظر گرفتن عوامل دیگر مانند, فرهنگ و ویژگی های مردم شناسی این مناطق و به ویژه گرایشات فرهنگی و زبانی به مناطق قابل دسترس , چقدر سود یا زیان به چهرقان میرسد؟تا به حال تا چه اندازه به افزایش مصرف و خروج سرمایه از چهرقان و تا چه اندازه به افزایش تولید و ورود سرمایه به چهرقان و قوی تر شدن بنیه تولیدی آن منجر شده است؟
اولین منطقه ای که بررسی می کنیم , کمیجان است.
از آنجائی که کمیجان شهر بوده و در سالهای اخیر به دلیل وارد شدن فرمانداری و نهاد های وابسته , نسبت به مناطق اطراف پیشرفت چشمگیری داشته است.متاسفانه وقتی وضعیت اقتصادی چهرقان را با آنجا بررسی میکنیم , میبینیم که , مصرف چهرقانیها در کمیجان با نرخ فزاینده ای , افزایش یافته است و آسفالت شدن جاده , صرفا به افزایش مصرف ما از این منطقه منجر شده است.در این زمینه افزایش تعداد تاکسی هائی که مشغول حمل و نقل مصرف کنندگان , بین این دو منطقه است , میتواند گواه خوبی بر این ادعا باشد.
به نظر میرسد تنها راه جلوگیری از این خروج بی رویه سرمایه از چهرقان ایجاد مراکز خرید در داخل چهرقان است تا به مرور زمان و جا افتادن این مراکز در میان مردم از مصارف خارجی آنان کاسته شود و به تولید داخل اضافه گردد.همانطور که در چند سال اخیر با دایر شدن عکاسی و موتورسازی از تعداد تقاضا کنندگان چهرقانی این خدمات در کمیجان کاسته شده است میتوان مراکز خرید دیگری از جمله آرایشگاه , ساندویچی ,
پوشاک و ...را نیز در چهرقان ایجاد نمود.
و اما آسفالت بودن جاده بین چهرقان و فریس آباد و ولازجرد به دلیل مسافت کمتر و امکانات بیشتر کمیجان نسبت به چهرقان به ورود سرمایه منجر نشده است و همچنین به دلیل عقب بودن آنها از چهرقان بر خروج سرمایه نیز تاثیری نداشته است.
در مورد آمره نیز این نکات درست است ولی اینکه آیا با ایجاد مراکز خرید در چهرقان , آمره به سوی چهرقان کشیده میشود یا نه , نیاز به بررسی دارد ولی از آنجا که از نظر مسافت جاده ای به چهرقان نزدیک تر است و از لحاظ گرایشات فرهنگی نیز به چهرقان متمایل ترند تا کمیجان , برآورد میشود که بتوان درصدی از آمره ای ها را به مصرف در چهرقان کشید که لازمه اش ایجاد مراکز خرید متنوع در چهرقان است.
همسایه دیگر چهرقان روستای طرلان است. جاده بین این دو روستا خاکی است و همین خاکی بودن جاده محدودیت بزرگی برای رابطه بهتر اقتصادی این دو منطقه به شمار می رود.ولی با وجود همین محدودیت ها نیز طرلانی ها برای انجام بعضی کارهای خود از قبیل خرید نان , درمانگاه و بهداشت , موتورسازی و عکاسی و ... به چهرقان می آیند.
در اقتصاد , تقاضا به دو گونه طبقه بندی شده است: تقاضای بی کشش و تقاضای باکشش
بی کشش بودن تقاضای فرد به این معنی است که با سخت بودن شرایط مبادله نیز فرد ناگزیر از مصرف است و اصولا سخت شدن شرایط تاثیری بر مصرف فرد ندارد. تقاضای طرلانی ها نسبت به کالا و خدمات چهرقان از همین نوع است.
با وجود چنین تقاضای نسبتا خوب باید به فکر آسفالت یا صاف کردن مسیر چهرقان به طرلان بود تا بدین روش بتوان راه ورود سرمایه به چهرقان را نیز صاف کرد که این امر باعث افزایش تولید در چهرقان میشود.
همسایه دیگر چهرقان روستای راستگویان است . راستگویان از روستاهای استان همدان و دارای جمعیت تقریبی هفتاد خانوار است .فاصله این روستا تا چهرقان 10 کیلومتر و خاکی است.
مهمترین مسئله در مورد رابطه اقتصادی چهرقان و راستگویان ,نامناسب بودن جاده بین این دو منطقه است.آسفالت شدن این مسیر میتواند تاثیر بسیار مثبتی بر چهرقان از همه لحاظ داشته باشد و ما فقط نتایج اقتصادی این امر را بررسی می کنیم.
موقعیت جغرافیایی راستگویان به این گونه است : فاصله اش تا نزدیک ترین شهر و مرکز خرید در استان همدان 45 کیلومتر است(شهر فامنین) یعنی یک راستگویانی برای خرید کالا و دریافت خدمات باید 45کیلومتر را طی کند.در حالی که از طرف چهرقان ,فاصله راستگویان تا کمیجان 30 کیلومتر است. یعنی در صورت آسفالت بودن جاده , 15کیلومتر ,صرفه جوئی در وقت و هزینه های اقتصادی مانند بنزین !!
البته این فقط برای راستگویان صادق نیست بلکه شامل روستاهای اطراف آن نیز میشود.
حال فرض کنید مسیر 10کیلومتری چهرقان به راستگویان آسفالت شد .شکی نیست راستگویان و روستاهای اطراف آن , برای خرید به سمت کمیجان خواهند آمد و فقط برای کارهای اداری به فامنین خواهند رفت.حال اگر چهرقان از فرصت استفاده کند و مراکز خرید گوناگونی ایجاد کند می تواند از این فرصت سود ببرد این در حالی است که خود راستگویانی ها نیز از این امر خوشحال می شوند و از آن استقبال میکنند زیرا با وجود چنین مراکزی آنها میتوانند 20کیلومتر در مسیر خود صرفه جویی کنند و دیگر به بازار کمیجان کشیده نشوند.
نکته دیگری که مطرح است , بحث مردم شناسی و روانشناسی مسئله است.همانطور که مردم ساکن در روستاهای همدان که به چهرقان نزدیکند و اهالی آمره , بیان میکنند ,آنها با چهرقانی ها احساس برادری و خونگرمی بیشتری می کنند تا فامنین و کمیجان ... و این برای ما یک امتیاز است که با رفتار خوب و مهمان نوازی خود , آنها را به سوی بازار خودمان بکشانیم.
اطلاعات موجود حاکی از اینست که اقداماتی در این چند سال اخیر برای آسفالت نمودن راه راستگویان انجام شده است و مسئولین استان همدان موافقت کرده اند ولی هنوز مشکل از طرف مسئولین استان مرکزی است.شاید کم کاری از جانب چهرقانیان نیز باشد زیرا ما چهرقانیان به صورت مداوم پیگیر مسائل روستا نمیشویم که مهمترین دلیل، یکپارچه نبودن چهرقانیان با هم است.(که این نیز به جای خود جای بسیار بحث دارد) .البته در این بین نقش شورا و دهیاری نیز بسیار مهم است . باید با تلاش و یکپارچگی , پیگیر موضوعات مهم از این قبیل باشیم تا با مدیریت بهینه , این فرصت اقتصادی را برای خود ایجاد کنیم و یکی از مدارهای عقب افتادگی اقتصادی و شغلی روستا را حل کنیم.
با از میان برداشتن مشکلات بیان شده , چهرقان می تواند به مرکز خرید روستاهای اطراف تبدیل شود.بدین گونه میتوان امیدوار بود که مردم از شغل کاسبی در شهرها و روستاهایی که فاصله شان تا چهرقان کمتر از 500 کیلومتر نیست ، روی گردان شده و در زادگاه خود مشغول به کار شوند. با بهبود وضع اقتصادی، شرایط فرهنگی و تحصیلی چهرقانی ها نیز بهتر شده و متقابلا موجب تداوم توسعه اقتصادی میشود بدین صورت که دیگر جوانان برای کار بیرون از چهرقان نمیروند و مجبور نخواهند بود بین "کار" و " ادامه تحصیل" یکی را انتخاب کنند بلکه هر دوی آنها را با هم در زادگاهشان خواهند داشت و این به معنی پدید آمدن یک نیروی عظیم انسانی از نظر فکری و تحصیلی است که خود مهمترین عامل در به وجود آمدن یک توسعه پایدار است.
* کارشناس ارشد اقتصاد دانشگاه مازندران-بابلسر و مدرس اقتصاد دانشگاه
** دانش آموخته کاردانی حسابداری ذانشگاه همدان
